Biuro Podróży - EURO-TOUR
 
    
 

Cyprian StruÂ?y??ski (1831-1901)

 

    Cyprian MichaÂ? StruÂ?y??ski byÂ? z pewnoÂ?ciÂ? jednym z najwybitniejszych obywateli naszego miasta drugiej polowy XIX w. UrodziÂ? si?? 29.09.1831 roku w Sandomierzu na PrzedmieÂ?ciu Opatowskim w domu pod numerem 10. Rodzicami jego byli: Wojciech- dÂ?ugoletni urz??dnik sandomierskiego Magistratu i Julia (Julianna) z Popielów StruÂ?y??ska. MiaÂ? dwóch braci: Lucjana i Leona i dwie siostry: MichalinÂ? i AnnÂ?. Rodzice Cypriana poczÂ?tkowo mieszkali na przedmieÂ?ciach Sandomierza (parafia Â?w. PawÂ?a), a w 1826 roku przeprowadzili si?? w obr??b miasta, do domu na PrzedmieÂ?ciu Opatowskim nr 10. Dom ten z cz??Â?ciÂ? placu i ogrodu nabyli od Dominika Nawrockiego za sum? 3.000 rubli w 1830 roku. Mieszkali w tym domu przeszÂ?o trzydzieÂ?ci lat, bo aÂ? do roku 1862. Obecnie w tym miejscu stoi dworek rodziny Sobolewskich.

    W wieku 23 lat - 25.02. 1854 r. w sandomierskiej katedrze Cyprian StruÂ?y??ski zawarÂ? zwiÂ?zek maÂ?Â?e??ski z 19-letnia pannÂ? z Sandomierza (ur.04.05.1835r.), zamieszkaÂ?Â? przy ulicy Panny Marii z domu pod numerem 55, MatyldÂ? FranciszkÂ? Nesterowicz. Â?ona Cypriana Matylda byÂ?a córkÂ? Dominika i Teodozji z Kulczyckich Nesterowicz. Ojciec Matyldy Dominik byÂ? urz??dnikiem-radcÂ? honorowym powiatu sandomierskiego, a dziadek Matyldy ze strony matki, Jan Kulczycki Â?mietanka, byÂ? archiwistÂ? akt dawnych TrybunaÂ?u Cywilnego w Kielcach. W momencie zawierania zwiÂ?zku maÂ?Â?e??skiego Cyprian MichaÂ? StruÂ?y??ski byÂ? juÂ? podobnie, jak jego ojciec, urz??dnikiem sandomierskiego Magistratu.

    W rok po Â?lubie 22 maja 1855 r. w wieku 55 lat umiera jego matka Julia (pochowana na Cmentarzu Katedralnym). Natomiast w miesiÂ?c póÂ?niej (17.06.1855r.) przychodzi na Â?wiat pierworodny syn Cypriana i Matyldy - Jan Leon StruÂ?y??ski. Rodzicami chrzestnymi ich pierworodnego syna sÂ?: Jan Â?mietanka Kulczycki, dziadek Matyldy i Leon StruÂ?y??ski - brat Cypriana. W tymÂ?e roku Cyprian StruÂ?y??ski awansuje na stanowisko kancelisty magistratu sandomierskiego.

    W 1857r. Cyprian StruÂ?y??ski awansuje na stanowisko kwatermistrza Magistratu miasta Sandomierza. W kolejnych latach rodzina systematycznie si?? powi??ksza: 12.12.1857r. przychodzi na Â?wiat Maryjan Synezjusz StruÂ?y??ski, 26.05.1859r. Tadeusz Filip StruÂ?y??ski, 04.10.1860r. Jadwiga Franciszka Salomea StruÂ?y??ska.

    Na poczÂ?tku 1860 roku Cyprian StruÂ?y??ski przez dwa miesiÂ?ce peÂ?ni obowiÂ?zki inspektora policji w Sandomierzu, a 22.03.1860 roku zostaje sekretarzem magistratu miasta Sandomierza. ZastÂ?piÂ? na tym stanowisku StanisÂ?awa Kami??skiego, który po 42 latach sÂ?uÂ?by przeszedÂ? na emerytur??. W tym czasie w Magistracie liczÂ?cego blisko 5 tys. mieszka??ców miasta Sandomierza zatrudnionych byÂ?o siedmiu urz??dników. Byli to: Maszewski Ignacy - prezydent, Prokopowicz Jan - radny kasjer, StruÂ?y??ski Cyprian - radny sekretarz, Gadomski Franciszek - inspektor policji, StruÂ?y??ski Wojciech - kancelista kl. I, Fabrycy WÂ?adysÂ?aw - kancelista kl. II, Dygulski Antoni - kancelista kl. III.

    Z pewnoÂ?ciÂ? na poczÂ?tku 1861 roku celem zapewnienia powi??kszajÂ?cej si?? rodzinie wÂ?aÂ?ciwych warunków bytowych Cyprian i Matylda podejmujÂ? decyzj?? o budowie domu (dworku) z oficynÂ? na PrzedmieÂ?ciu Zawichojskim. Przypuszczalny wyglÂ?d PrzedmieÂ?cia Zawichojskiego w Sandomierzu w poÂ?owie XIX w. ilustruje nam doÂ??? wiernie obraz Wojciecha Gersona "Mury obronne z BramÂ? OpatowskÂ? w Sandomierzu" z 1852 roku, przechowywany w Muzeum Narodowym w Warszawie. Jak wida?? z zaÂ?Â?czonej reprodukcji obrazu na pierwszym planie widzimy BramÂ? OpatowskÂ?, w gÂ???bi po lewej stronie istniejÂ?cÂ? jeszcze wtedy Bram?? ZawichojskÂ?, a dalej po lewej stronie dworek z oficynÂ? kryty sÂ?omÂ?, które to budynki zostaÂ?y rozebrane, a na ich miejsce w 1861 roku powstaÂ? dworek z oficynÂ? kryte gontem. Tak o tym wydarzeniu wspomina ks. Melchior Buli??ski w "Monografii miasta Sandomierza" (str. 428): "PoniÂ?ej bramy zawichostskiej, Cypryan StruÂ?y??ski urz??dnik powiatowy, wystawiÂ? w roku 1861 dwa domy, jeden murowany a drugi drewniany, porównaÂ? rozdoÂ?y potworzone przez Â?cieki wód, i zaÂ?oÂ?yÂ? rozlegÂ?e owocowe ogrody, które z czasem stanÂ? si?? ozdobÂ? miasta od strony póÂ?nocnej, a wÂ?aÂ?cicielowi korzyÂ??? odpowiedniÂ? przyniosÂ?."

    Niestety w tymÂ?e historycznym dla rodziny StruÂ?y??skich 1861 roku spotkaÂ?o ich wielkie nieszcz??Â?cie - 07.04.1861 r. umiera ich pierworodny syn Jan Leon. Po przeprowadzce rodziny do nowo wybudowanego dworku wkrótce przychodzÂ? na Â?wiat kolejne dzieci Cypriana i Matyldy, a mianowicie: 22.05. 1862 r. Stefania Franciszka, a w rok póÂ?niej, 31.05. 1863 r. syn Felicjan Antoni.

    W lutym 1863 r. Cyprian StruÂ?y??ski zostaje zgÂ?oszony przez grup?? mieszka??ców miasta na prezydenta Sandomierza. Niestety, kandydatura nie znajduje uznania w oczach wÂ?adz carskich, i prezydentem miasta, po przeszÂ?o póÂ?rocznym wakacie (22.07.1863r.), zostaje kandydat z Opoczna Onufry Milczarski, który jest prezydentem naszego miasta do 1871 roku. Natomiast Cyprian StruÂ?y??ski do grudnia 1864 r. peÂ?ni dalej obowiÂ?zki radnego sekretarza magistratu, a potem przechodzi do pracy w Urz??dzie Powiatowym Sandomierskim jako sekretarz biura naczelnika powiatu. Na stanowisko zwolnione przez Cypriana StruÂ?y??skiego w wyniku przeprowadzonego konkursu zostaje wybrany burmistrz Koprzywnicy Józef SÂ?omczy??ski, póÂ?niejszy prezydent Sandomierza w latach 1875-1885.

    Zmiana miejsca pracy jest dla Cypriana nie tylko awansem zawodowym, ale równieÂ? i finansowym. Pozwala to mu na w miar?? dostatnie Â?ycie coraz liczniejszej rodziny. Z tych teÂ? chyba wzgl??dów postanawia w 1864 roku wybudowa?? kolejny dom dla swojej licznej rodziny. Ten drewniany dom przy ulicy Zamkowej istniaÂ? do poczÂ?tku lat 70-tych XX wieku, a dzisiaj pozostaÂ? w naszej pami??ci jedynie na fotografiach. JednÂ? z nich wykonaÂ? znany sandomierski fotografik pan Zbigniew PuÂ?awski. Natomiast dworek z oficynÂ? na PrzedmieÂ?ciu Zawichojskim szybko si?? zapeÂ?nia kolejnymi dzie??mi: 07.09.1864 r. przychodzi na Â?wiat córka Maryanna Karolina, 18.07.1866 r. córka Kamilla Anna, a potem kolejno syn Szczepan JarosÂ?aw urodzony 19.12.1867 r. Niestety, w mi??dzyczasie - 05.01.1867 roku w wieku czterech lat umiera syn Felicjan Antoni.

    W rok po wybudowaniu drugiego domu dla swojej rodziny Cyprianowi StruÂ?y??skiemu umiera w wieku 76 lat ojciec Wojciech. MiaÂ?o to miejsce 14.01.1865 roku. Wojciech StruÂ?y??ski byÂ? synem Sebastiana i Anny, urodziÂ? si?? w Kleczanowie i od co najmniej 1830 roku mieszkaÂ? w Sandomierzu. ByÂ? dÂ?ugoletnim (od 09.10.1831 roku) urz??dnikiem sandomierskiego magistratu. PozostawiÂ? po sobie czwórk?? dzieci: Michalin??, lat 36, zam??Â?nÂ? z urz??dnikiem z Radomia, Lucyana, lat 32 - wÂ?aÂ?ciciela apteki w WÂ?chocku, Cypriana, lat 31 - urz??dnika w Sandomierzu i Leona, lat 28 - wÂ?aÂ?ciciela apteki w Opatowie.

    W 1869 r., Cyprian StruÂ?y??ski wspólnie z naczelnikiem powiatu GoÂ?ubowem, doktorem Teofilem Szpotem oraz budowniczym powiatowym Janem LassotÂ? zakÂ?ada Ogród Spacerowy za koÂ?cioÂ?em reformackim pod wezwaniem Â?w. Józefa ( dzisiejszy Park Miejski mi??dzy ulicami Mickiewicza i SÂ?owackiego).

    W 1870 roku (02 stycznia) przychodzi na Â?wiat syn Jan Antoni, natomiast pod koniec roku - 02.12.1870 r. umiera w wieku lat trzech syn Szczepan JarosÂ?aw. W nast??pnych latach przychodzi na Â?wiat jeszcze trójka dzieci: Emilia Anna ur. 02/14.07.1871 r., StanisÂ?aw Roch ur. 03/15.08.1873 r. i Anna Mariana ur. 03/15.07.1875r.

    W 1872 r. Cyprian StruÂ?y??ski inicjuje prace przy wybrukowaniu ulicy Zawichojskiej. Jako materiaÂ? budowlany do wykonania bruku na tej ulicy posÂ?uÂ?yÂ?y kamienie wydobyte z fundamentów dawnego koÂ?cioÂ?a panien benedyktynek.

    W 1876 r. na pochyÂ?ym wzgórzu pomi??dzy klasztorem Marii Magdaleny a dawnÂ? BramÂ? KrakowskÂ?, przy obecnej ulicy Zamkowej Cyprian StruÂ?y??ski wybudowaÂ? kolejny dom - murowany, pi??trowy, mieszczÂ?cy w sobie zarzÂ?d Komory Celnej (M.Buli??ski "Monografia miasta Sandomierza" str. 428). PostawiÂ? go na dziaÂ?ce kupionej od Magistratu sandomierskiego w grudniu 1867 r. Budynek ten niestety nie przetrwaÂ? do naszych czasów. Obecnie jest tu parking (poniÂ?ej kamienicy ul. Zamkowa 10) z pi??knym widokiem na Zamek, WisÂ?Â? i koÂ?cióÂ? Â?w. Jakuba.

    W 1878 roku (15/27 paÂ?dziernika) opuszcza dom rodzinny najstarsza córka Jadwiga. W wieku 18 lat wychodzi za mÂ?Â? za 26-letniego Maksymiliana Zalewskiego - wÂ?aÂ?ciciela majÂ?tku Rzeczyca Mokra. W rok póÂ?niej (14/26 paÂ?dziernika) wychodzi za mÂ?Â? w wieku 18 lat druga córka Stefania Franciszka. Jej m??Â?em jest Antoni Czapczy??ski, lat 32 syn Augustyna i Franciszki z domu Skórczy??skiej, wÂ?aÂ?ciciel majÂ?tku TrzebiesÂ?awice w gminie Â?oniów. W 1881r. powstaje w Sandomierzu Towarzystwo StraÂ?y Ogniowej. DziaÂ?ka, na której posadowiono budynek StraÂ?y Ogniowej graniczy z posiadÂ?oÂ?ciÂ? Cypriana StruÂ?y??skiego przy ulicy Zawichojskiej 2. W tym teÂ? czasie Cyprian StruÂ?y??ski inicjuje poÂ?oÂ?enie kanalizacji miejskiej przy ulicy Katedralnej oraz przy ulicy Zawichojskiej.

    W poÂ?owie 1882 r. (25.06/07.07) w wieku 12 lat umiera nagle syn Jan Antoni, ucze?? sandomierskiego progimnazjum. Rok póÂ?niej 21.05/02.06.1883 r. wychodzi za mÂ?Â? w wieku 17 lat trzecia córka Kamila Anna. Jej m??Â?em jest StanisÂ?aw Kotowski, lat 29, syn Aleksandra i Teofilii z domu Sawickiej, wÂ?aÂ?ciciela majÂ?tku Romanówek w powiecie Krasnystawskim. Â?wiadkami na Â?lubie byli: Wawrzyniec Kukli??ski, lat 36, profesor prawa w Sandomierskim progimnazjum i Józef SÂ?omczy??ski, lat 54, prezydent miasta Sandomierza.

    W 1887 roku Cyprian opracowuje dane statystyczne do opisu miasta i powiatu sandomierskiego, zamieszczone w tomie X "SÂ?ownika Geograficznego Królestwa Polskiego" (str. 268).

    W latach 1889-1895 zawierajÂ? zwiÂ?zki maÂ?Â?e??skie pozostaÂ?e dzieci Cypriana i Matyldy: Marian Synezjusz z BronisÂ?awÂ? Pstruszy??skÂ?, Tadeusz Filip z WandÂ? GaÂ?eckÂ?, StanisÂ?aw Roch z MariÂ? MarczewskÂ?, Emilia Anna z Józefem Brodowiczem, Anna Marianna z Karolem Bokalskim.

    Â?yciorysy dzieci Cypriana StruÂ?y??skiego wpisaÂ?y si?? trwale w histori?? ziemi sandomierskiej, a ich dzieci równieÂ? w histori?? Polski. Â?yciorysy te warte sÂ? z pewnoÂ?ciÂ? oddzielnego opracowania.

    Na zako??czenie tego skrótowego opracowania Â?yciorysu Cypriana StruÂ?y??skiego naleÂ?aÂ?oby sprostowa?? jeden fakt, cz??sto powtarzany w literaturze historycznej naszego regionu. Nie jest zgodne z prawdÂ? twierdzenie zawarte w III tomie monografii "Dzieje Sandomierza 1795-1918" pod redakcjÂ? Jana M. MaÂ?eckiego zamieszczone na stronie 130, Â?e "... Od 1876 roku urzad prezydencki (Sandomierza) peÂ?niÂ? Cyprian StruÂ?y??ski (do 1885 roku)...". Analiza archiwaliów (Â?ródÂ?o: "Spis dochodów i wydatków gminnych za lata 1872-1885") zgromadzonych w Archiwum Pa??stwowym w Sandomierzu pozwala stwierdzi??, Â?e w tym okresie prezydentem Sandomierza byÂ? Józef SÂ?omczy??ski. Przy okazji poniÂ?ej przedstawiamy zestawienie kadencji prezydentów naszego miasta w XIX wieku: 1811-1814 Juliusz Siemi??ski, 1814-1818 Alojzy Stankiewicz, 1818-1831 Teodor Plagowski, 1831-1850 PaweÂ? Merecki, 1850-1863 Ignacy Maszewski, 1863-1871 Onufry Milczarski, 1871-1874 Julian Palm, 1875-1885 Józef SÂ?omczy??ski, 1886-1907 Aleksy Siemionow.

    Z drugiej jednak strony nie moÂ?na wykluczy??, Â?e Cyprian StruÂ?y??ski byÂ? w w/w okresie (1876-1885) naczelnikiem powiatu sandomierskiego lub zast??pcÂ? naczelnika, a nie tylko radnym sekretarzem powiatu, którÂ? to funkcj?? peÂ?niÂ? od 1865 roku. MoÂ?e o tym Â?wiadczy?? fakt, Â?e posiadaÂ? tytuÂ? Radcy Dworu, który to przysÂ?ugiwaÂ? jedynie wysokim rangÂ? urz??dnikom rzÂ?du guberni Radomskiej (od naczelnika powiatu wzwyÂ?). Celem wyjaÂ?nienia tej wÂ?tpliwoÂ?ci naleÂ?aÂ?oby przeprowadzi?? dodatkowe badania archiwalne.

    Nie zmienia to jednak faktu, Â?e Cyprian StruÂ?y??ski byÂ? jednÂ? z najwybitniejszych postaci Sandomierza II poÂ?owy XIX wieku. Dobitnie ilustruje to treÂ??? nekrologu zamieszczonego w "Gazecie Radomskiej" nr 77 z 12/25.09.1901 roku, a wi??c pi???? dni po jego Â?mierci: "Sandomierz poniósÂ? ci??Â?kÂ? strat?? po Â?yciu wypeÂ?nionym znojnÂ? pracÂ?, a jednak przedwczeÂ?nie dla rodziny i miasta, legÂ? na spoczynek Â?. p. Cyprjan StruÂ?y??ski. Powszechnie znany, kochany od wielu, uznaniem darzony od wszystkich, czÂ?onek licznych komitetów, umysÂ? bystry, pracownik niestrudzony, "radca" w szlachetnem, szerokiem znaczeniu tego wyrazu - zmarÂ?y byÂ? wybitnÂ? osobistoÂ?ciÂ? w naszem mieÂ?cie. Â?adna waÂ?niejsza sprawa nie obeszÂ?a si?? bez Jego wspóÂ?udziaÂ?u; nigdy nie byÂ?o Mu obcem lub oboj??tnem to, co tyczyÂ?o si?? pomyÂ?lnoÂ?ci albo krzywdy Sandomierza. Znakomity znawca przepisów administracyjnych, uÂ?ywaÂ? tej wiedzy na dobro i poÂ?ytek rodzinnego miasta; bacznie strzegÂ? jego praw, koÂ?ataÂ? wytrwale o jego potrzeby, dbaÂ? o wzrost i upi??kszenie. Z inicjatywy teÂ? Â?. p. Cyprjana, z pod Jego redakcji wychodziÂ?y podania do wÂ?adz o kolej, szkoÂ?y, o róÂ?ne ulepszenia, dobro ogóÂ?u na celu majÂ?ce. Sandomierzanin z krwi i koÂ?ci, gorÂ?co kochaÂ? stary Sandomierz; przeÂ?yÂ? wÂ?ród jego murów lat 70, sÂ?uÂ?Â?c mu wytrwale wedle siÂ?, zdolnoÂ?ci i serca; zwiÂ?zaÂ? teÂ? imi?? swoj?? z prastarÂ? Piastów stolicÂ?. W uznaniu zasÂ?ug zmarÂ?ego, Sandomierzanie licznie zgromadzili si?? przy trumnie Â?. p. Cyprjana - pytajÂ?c jedni drugich: "Kto nam Go zastÂ?pi"? Sandomierz poÂ?egnaÂ? dobrego syna pot??Â?nÂ? mowÂ? dzwonów, duchowie??stwo z ks. Administratorem na czele przeprowadziÂ?o uroczyÂ?cie do mogiÂ?y Â?arliwego katolika, jednego z nielicznych czÂ?onków bractwa Sodulisów, dÂ?ugoletniego swego doradc?? prawnego. W imieniu wspóÂ?obywateli i mieszka??ców okolicznych, ze wzruszeniem gÂ???bokiem rzucam garÂ??? ojczystej ziemi na zwÂ?oki Â?. p. Cyprjana i Â?le, za odchodzÂ?cÂ? w zaÂ?wiaty duszÂ? sÂ?owa modlitwy: Wieczny odpoczynek dla pracownika zasÂ?uÂ?onego. CzeÂ??? Jego pami??ci!"

    Cyprian StruÂ?y??ski jest pochowany na cmentarzu katedralnym w Sandomierzu. Pi??kny pomnik nagrobny dÂ?uta W. Smyczy??skiego z Kielc znajduje si?? po prawej stronie od bramy wejÂ?ciowej. Po tej samej stronie, mi??dzy bramÂ? wejÂ?ciowÂ? a pomnikiem Cypriana StruÂ?y??skiego jest nagrobek jego matki Julii, a po lewej stronie bezpoÂ?rednio przy bramie wejÂ?ciowej grobowiec jego syna Tadeusza Filipa i synowej Wandy z domu GaÂ?eckiej. Z kolei na cmentarzu w Obrazowie pochowany jest w grobowcu rodzinnym najstarszy syn Cypriana StruÂ?y??skiego - Marian Synezjusz wraz z rodzinÂ?.

Autor opracowania: MirosÂ?aw Tusznio
Â?ródÂ?o: Miesi??cznik "SANDOMIERZANIN" nr 04/2003

Fotografia rodziny StruÂ?y??skich wykonana okoÂ?o 1870 roku. Od lewej: synowie Marian i Tadeusz, Cyprian StruÂ?y??ski, c??rki Jadwiga i Stefiania, Matylda StruÂ?y??ska
 
HOTEL "SARMATA" ***
(C) 2013 Biuro Podróży - Euro-Tour
drukarnia cyfrowa aledruk